Trabzon, Tiyatro ile 1500 Yıl Önce Tanıştı. (3.Bölüm)

Trabzon, Tiyatro ile 1500 yıl önce tanıştı. (3.Bölüm)

...VE ON YIL SONRA

50’li yılların başlarından 60’lı yılların başlarına koskoca on yıl geçer aradan. Yani, 1953’de kapanan perdenin açılması için tam tamına on yıl beklenecektir.

Sezon sonlarında turneye çıkan Ankara ve İstanbul tiyatrolarının Trabzon’a her gelişleri bir sanat olayı olur. Trabzonlu, tiyatro seyredebilmenin heyecanını Devlet Tiyatrolarının ya da özel tiyatroların getirdikleri oyunlarla yaşar. 1953 yılına kadar var olan sahneler de birden kayıplara karışmıştır. Turneye gelen tiyatrolar sinema salonlarında temsil vermeye mecbur kalır. Trabzon ki, İstanbul’dan çok önce tarih sahnesinde var olmuş bir şehirdir. Ve o şehir 1500 sene önce tiyatroya kavuşmuştur. Evet Trabzon’un tarih sahnesinde görünüşü milattan önce 2000 yıllarına dayanıyor. Oysa İstanbul milattan sonra 325 yılında, yeni bir başkent arayan İmparator Konstantin tarafından kurulur ve 330 yılında törenle başkent ilan edilir. Şehrin adı da kurucusundan dolayı Konstantinopolis olur (Mahmut Goloğlu, Anadolu’nun Milli Devleti Pontos, sayfa 116).

Varlığı böylesine tarihin derinliklerine dayanan ve o yıllarında antik tiyatrolara sahip olan Trabzon, 1953’de kapanan son perdeden sonra on yıl bekler. Ta ki, 1962 başlarında, bir grup tiyatro sevdalısının ortaya çıkıp bu gidişe dur demesine kadar.

Haluk Ongan, Yusuf Sezgin, İzzet Ergüney, Sina Kami, Turhan Feyzioğlu, Erdem Aksoy, Yüksel Albayraktar, İbrahim Küçüktepe ve Fikret Tercan’ın gayretleriyle Amatör Tiyatro Kulübü kurulur. Yıllarca beklenen ateştir ve artık yakılmıştır. Bir anda alevlenir. Öncelikle bir salon gereklidir. Zamanın Belediye Başkanı Suat Oyman’ın destekleriyle sorun çözülür. Bugünkü Hamamizade İhsan Kültür Merkezi’nin (1960’lı yılların başlarında önce Lale Sineması olan bina daha sonra Sümer Sineması adıyla hizmet vermiştir) altında, daha önceleri tütün deposu olarak kullanılan bodrum belediyeden çok ucuza kiralanır. İzin verirseniz, o günleri dakika-dakika yaşamış bir insan olarak, yazının son bölümüne, yeri geldikçe anılarımı da katmak istiyorum.

Amatör Tiyatro Kulübü artık salona kavuşmuştur ama, yılların deposu temizlenecek, onarılacak, sahne yapılacak, ışık sistemi kurulacak, sonra da seyirci koltukları yaptırılacaktır. Bütün bunlar, kasasında birkaç lira aidattan başka parası olmayan bir kuruluş için hayalden öte değildir. Bugün rahmet ve saygıyla andığım o iki insan, Haluk Ongan ve Yusuf Sezgin bu sorunların da üstesinden gelmeyi öylesine başardılar ki, bizlere sadece oyun çalışmak ve dekorların yapımında denebilirse yardımcı olmak kalmıştı.

İlk oyun, Turgut Özakman’ın “Duvarların Ötesi” isimli eseri seçildi. Oyunu İsmet Savaşkan sahneye koyuyordu, Dekoru Zühtü Ellezoğlu hazırlamış, ışık ve efekt Haluk Ongan, makyaj Yusuf Sezgin tarafından üstlenilmişti. Oyunun kondüviti Sina Kâni idi. Okuma provaları başladığında Haluk Ongan’ ın sakin ve telaşsız hali, hepimizi şaşkına çeviriyordu. Hepimiz, tiyatro kültürüne sahip, her oyunu beğenmeyen ve bilerek eleştiren bir seyircinin karşısına çıkacağımızı biliyor ve giderek yaklaşan o günün heyecanı ile adeta titriyorduk. Mesai bitimi başlayan çalışmalar gece yarılarına kadar sürüyordu. Biliyorduk ki, oyunu, sessiz, sakin ama her şeyi ince eleyip sık dokuyan iki hocamıza, Ongan ve Sezgin’ e

beğendirmeliydik önce. Heyecan dolu geceler, geceleri, haftalar ayları ekledi peşine. Ve sevgi dolu bir çalışmanın sonunda, 1963 yılının 1 mayısında Amatör Tiyatro Kulübü “Duvarların Ötesi” ile açtı perdesini. On yıllık bir boşluktan sonra kavuştuğu kendi tiyatrosuna sevgisini de bir anda göstermeye başladı Trabzonlu. Amatör Tiyatro Kulübünün 144 kişilik salonu

hemen her oyun gecesi bir tek boş koltuk kalmamacasına doluyordu. Oyunda İsmet Savaşkan, Sacit Baturalp, Rüştü Yanlıoğlu, Zühtü Ellezoğlu, Samiye Gedik ve Hayri Erok rol alıyordu. Oyun çevre ilçelerde de oynandı.

1964 yılında Amatör Tiyatro Kulübü perdesini Thomas Hegger ve Jasua Logan’ın yazdığı, Haluk Ongan’ ın sahneye koyduğu “Zafer Madalyası” ile açtı. Zühtü Ellezoğlu, Süleyman S. Tekcan, İsmet Savaşkan, Sacit Baturalp, Ertan Gençsoy, Turhan Feyzioğlu, İlkay Somel, Hilmi Güner, Ataç Sevil, Rüştü Yanlıoğlu ve Mahmut Çol’ un rol aldığı oyunda hemşireyi, o sıralarda Trabzon’da barış gönüllüsü olarak bulunan Jean Zettlemoyer oynuyordu. “Zafer Madalyası” çevre illerde de sahnelendi. Bu arada, ordu Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu Trabzon’a davet edildi ve iki tiyatro, Trabzonlu tiyatro severlere “İsyancılar” ve “Zafer madalyası”nı bir hafta boyunca, adeta bir şenlik havası içinde sundu.

1965 yılında, Trabzon’da ilk defa kutlanan 504. Fetih Şenliklerine Amatör Tiyatro Kulübü “Fatih’ten Tablolar”la katıldı.

1966’da ise Trabzon Amatör Tiyatro Kulübü, Nazım Kurşunlu’nun “Fatih”ini sahneledi. Haluk Ongan’ ın sahneye koyduğu oyunda Turhan Feyzioğlu, İlkay Somel, Fikret Tercan, Ahmet Aktulga, Numan Tekcan, Muhittin Köseoğlu, Ergün Sezgin, Özer Kayserili, Erdal Çalı, Ali Özer, Duygu Ataman, İsmet Savaşkan, Canan Horulu, Temel Zihni, Mehmet Çalık rol aldı.

1967 yılında perde Nazım Kurşunlu’nun “Tuzak” isimli eseri ile açıldı. Oyunu Haluk Ongan sahneledi.

1968 yılında Trabzonlular Amatör Tiyatro Kulübünden, Reginald Rose’nin yazdığı ve Haluk Ongan’ ın sahneye koyduğu “Oniki Öfkeli Adam” isimli oyunu izlediler.

1969 yılının oyunu ise “Melekler Mutfağı” idi. Albert Husson’un oyununu Haluk Ongan sahneye koymuştu.

1971 yılı Amatör Tiyatro Kulübü’ nün sahnesine “Montserrat” yı getirdi. Emanuel Rables’in oyununu Turgut Aksoy sahneledi. Oyunda, Eyüp Bilgili, Mehmet Sağlam, Volkan Yandaş, Ergün Sezgin, Turgut Aksoy, Sait Özkan, İsmail Başaran, Mustafa Maşat, Orhan Kaynar, Nurten Aydın, Selamet Yakar, Turhan Feyzioğlu, Mehmet Erdal Çağdaş, Cengiz Sağlam, Şevki Hacaloğlu rol aldı.

1973 yılında ise iki oyun ard arda geldi. Önce Ephraim Kishon’un yazdığı ve Haluk Ongan’ ın sahnelediği “Bir Tavsiye Mektubu” perde açtı. Ardından da Musahipzade Celal’ in “Balaban Ağa” isimli oyunu yine Haluk Ongan tarafından sahnelendi. Bu oyunda yılların tiyatro sevdalısı Yusuf Sezgin de rol aldı. Diğer roller Yılmaz Hüroğlu, Ufuk Serbület Tanış, Yüksel Albayraktar, Raşit Büdeyri, Cengiz Sağlam, Mümin Düvenci, Neslihan Peker, Şafak Kâmi, Yılmaz Hüroğlu, Mehmet Ongan, Semanur Peker, Neslihan Peker, Hüseyin Öztürk ve Turhan Feyzioğlu tarafından paylaşıldı.

1975’de Amatör Tiyatro Kulübü’ nün perdesi Kerim Korcan’ ın “Linç” isimli oyunu ile açılır. Oyunun yönetmeni Haluk Ongan’dır.

1976 yılında Nikolai Gogol’un “Müfettiş”i Haluk Ongan tarafından Halk Eğitim Merkezi salonunda sahnelenir.

Trabzon’da 1972, 1974 ve 1976 yıllarında Haluk Ongan’ ın sahneye koyduğu “Allı ile Güllü”, “Pamuk Prenses” ve “Tom Sowyer” isimli çocuk oyunları oynanır.

Daha sonraki yıllarda Karadeniz Teknik Üniversitesi de bu sanat şölenine katılır.

Ve 1500 yıllık geçmiş Devlet Tiyatroları’nın Trabzon’da perde açmasıyla ödüllendirilir.

ŞEREF LİSTESİ

Tüm temsil kollarında görev alan ve Trabzon’un kültür hayatına büyük katkıları bulunan bu güzel insanları saygı ile anıyoruz:

Muhittin Kösemen, Hüseyin Güç, Mehmet Alper, Cemal Rıza Osmanpaşaoğlu, Abdullah Eltan, Münir Tütüncü, Mustafa bey, Nadire hanım, Şerife hanım, Orhan Yurdakul, Enise Esenli, Saim Özören, Saadet hanım, Nahide hanım, Halis Ataman, Hüseyin Güç, Yusuf Sezgin, Halit Muzaffer Korlu, Kemal Kefeli, Hayri Ertok, Mesut Evren, Mehlika Peker (Tanyeli), Levent Akman, Melahat Timur, Afife Akman, Nevzat Gürtuna, Muzaffer Konuralp, Saadet Aysu, Mesadet Uzel, Hüsnü Güler, Nermin Karatepe, Sıtkı Gürses, Niyazi Tarakçıoğlu, Demir Türközü, Burhan Savaşer, Kemal Gündoğdu, Rasim Altmışdört, Güner Karatepe, Nevin Karatepe, Serap İnci, Rahmi Ergüney, Murat Ateş, Suat Güreli, Murat Nemlioğlu, Ahmet Aykant, Recep Aydın, İhsan Gençsoy, Muzaffer Yoloğlu, Ali Kılıçer, Galip Şahin, Kenan Kalkan, Muhsin Kurtaran.

Eğer onlar, o sevgi dolu yürekleri ile bu sanatın ışığını Trabzon’a taşımamış olsalardı, köklü bir kültüre sahip bu güzel şehir, geçmişinde ciddi bir eksiklikle günümüze gelecekti. Şüphe yok ki tiyatro, toplumlar için en iyi okuldur. Bu gerçeğin, asırların gerisinden gelen örnekleri, medeniyetler yaratan Anadolu’muzda hala dimdik ayakta durmaktadır

Kaynakça:

Trabzon İl Yıllığı 1973

Mahmut Goloğlu, (Trabzon Tarihi)

Osmanlı Şehirleri, (Milliyet Yayınları)

Ahmet Özer ve Aslan Pulathaneli, (Trabzon Dergisi, 3 ve 4. Sayıları)

Mahmut Goloğlu, (Anadolu’nun Milli Devleti Pontos)

Mehmet Ongan arşivi

Fotoğraflar:

1- Zafer Madalyası isimli oyunda, Rüştü Yanlıoğlu, Jean Zettlemoyer, Turhan Feyzioğlu, Fikret Tercan, İlkay Somel, Ataç Sevil, Hilmi Güner ve Ertan Gençsoy.

2- Rüştü Yanlıoğlu, Jean Zettlemoyer, İlkay Somel, Süleyman Saim Tekcan ve Ataç Sevil Zafer Madalyası isimli oyunda.

.

Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekmektedir.

Üye değilseniz hemen üye olun veya giriş yapın.

banner8